รูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในอ่าวไร่เลย์ จังหวัดกระบี่ สู่จุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม

Abstract

This study aims to investigate the environmental impacts resulting from ecotourism management in Railay Bay, examine stakeholder participation in managing these environmental impacts, and explore tourists' attitudes toward environmentally friendly destinations in the area. The ultimate objective is to develop a participatory ecotourism management model. A mixed-methods research design was employed, incorporating both quantitative and qualitative approaches. Data were collected using in-depth interviews, structured questionnaires, and focus group discussion records. The target population included representatives from government agencies, private sector organizations, tourism operators, local leaders and residents, as well as tourists visiting Railay Bay. The study found that the main environmental issue in Railay Bay is a lack of orderly management. Ecotourism activities have led to multidimensional environmental impacts, including wastewater discharge, soil degradation, waste accumulation, deterioration of coastal resources, forest encroachment, and various forms of pollution. Regarding environmental impact management, it was found that government agencies, private sectors, tourism operators, and local communities all play collaborative roles in four key areas: 1) Planning – where the government takes the lead in policy formulation and spatial management in coordination with communities; 2) Implementation – where all stakeholders participate in resource management and pollution control; 3) Monitoring and Evaluation – where both government agencies and local communities cooperate in assessing environmental quality; and 4) Benefit Sharing – where local communities gain from tourism-related income, activities, and infrastructure development. As for tourists’ attitudes toward environmentally friendly destinations, the measurement model demonstrated good reliability and validity (α = 0.86–0.92, CR = 0.87–0.94, AVE = 0.55–0.73). Six key components were identified: 1) Destination Management, 2) Nature and scenery, 3) Environment and Climate, 4) Culture and Tradition, 5) Social Well-being, and 6) Business and Communication. Tourists expressed positive attitudes toward all components, indicating strong potential for developing Railay Bay into a genuinely environmentally friendly ecotourism destination in the future. Findings from stakeholder consultation meetings indicate that the participatory ecotourism management model for Railay Bay, Krabi Province, aimed at achieving an environmentally friendly destination, consists of four core components: 1) Spatial Dimension: This refers to the ecological resources, natural charm, and unique identity of the destination. 2) Management Dimension: This involves the sustainable management of environmental resources, mitigation of negative impacts. 3) Activity Dimension: This encompasses environmental education activities, learning processes, and the integration of local wisdom into tourism services. 4) Participation Dimension: This component highlights the involvement of local communities and related organizations. It calls for collaboration in tourism development.This study reveals that the challenges associated with ecotourism management in Railay Bay reflect broader systemic issues prevalent across national parks throughout the country. Consequently, future research should focus on evaluating the effectiveness of existing policies and examining the socio-economic impacts of tourism. At the policy level, it is recommended that stringent environmental protection measures and tourist capacity controls be established. Furthermore, there is a need to develop environmentally friendly infrastructure, allocate resources to support community-driven conservation initiatives, and formulate practical guidelines aimed at minimizing environmental impacts. At the community level, the promotion of multi-sectoral collaboration is essential. This includes establishing mutually agreed-upon regulations and agreements, enhancing the capacities of local entrepreneurs and communities, encouraging the use of renewable energy, and advancing service standards to align with principles of environmental sustainability.

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในอ่าวไร่เลย์ ศึกษาการมีส่วนร่วมในการจัดการผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในอ่าวไร่เลย์ ศึกษาทัศนคติต่อจุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมของนักท่องเที่ยวในอ่าวไร่เลย์ เพื่อนำไปสู่การกำหนดรูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างมีส่วนร่วม โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสานวิธี ทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ใช้เครื่องมือแบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสอบถาม และแบบบันทึกการประชุมกลุ่มย่อย เพื่อเก็บข้อมูลจากกลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ตัวแทนหน่วยงานภาคเอกชน ผู้ประกอบการท่องเที่ยว ผู้นำและประชาชน และนักท่องเที่ยวที่เดินทางท่องเที่ยวในอ่าวไร่เลย์ ผลการศึกษาพบว่า ปัญหาสถานการณ์ด้านสิ่งแวดล้อมหลักคือ ความไม่เป็นระเบียบเรียบร้อย การจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในอ่าวไร่เลย์ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในหลายมิติ ได้แก่ น้ำเสีย ดินเสื่อมสภาพ ขยะ ทรัพยากรชายฝั่งเสื่อมโทรม การบุกรุกพื้นที่ป่าและมลพิษต่าง ๆ การมีส่วนร่วมในการจัดการผลกระทบสิ่งแวดล้อมพบว่า ภาครัฐ เอกชน ผู้ประกอบการท่องเที่ยว และประชาชนในพื้นที่มีบทบาทร่วมกันใน 4 ด้าน ได้แก่ 1) การวางแผน โดยภาครัฐกำหนดนโยบายและจัดระเบียบพื้นที่ร่วมกับชุมชน 2) การปฏิบัติตามแผน ทุกภาคส่วนมีบทบาทในการจัดการทรัพยากรและควบคุมมลพิษ 3) การติดตามและประเมินผล ทั้งหน่วยงานภาครัฐและชุมชนร่วมกันตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อม และ 4) การรับประโยชน์ โดยชุมชนได้รับประโยชน์จากรายได้กิจกรรมและการพัฒนาในพื้นที่ และในส่วนของทัศนคตินักท่องเที่ยวต่อจุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมพบว่า แบบจำลองการวัดมีความเที่ยงตรงและเชื่อถือได้ (α = 0.86–0.92, CR = 0.87–0.94, AVE = 0.55–0.73) โดยมีองค์ประกอบ 6 ด้าน ได้แก่ 1) การจัดการจุดหมายปลายทาง 2) ธรรมชาติและทัศนียภาพ 3) สิ่งแวดล้อมและภูมิอากาศ 4) ประเพณีและวัฒนธรรม 5) สุขภาวะทางสังคม และ 6) ธุรกิจและการสื่อสาร ซึ่งนักท่องเที่ยวมีทัศนคติเชิงบวกในทุกองค์ประกอบ แสดงให้เห็นถึงโอกาสในการพัฒนาอ่าวไร่เลย์สู่การเป็นจุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในอนาคต ผลการศึกษาจากการประชุมรับฟังความคิดเห็นของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียพบว่า รูปแบบการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างมีส่วนร่วมในอ่าวไร่เลย์ จังหวัดกระบี่ สู่จุดหมายปลายทางที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย 4 องค์ประกอบ คือ 1) ด้านพื้นที่ ทรัพยากรที่เกี่ยวเนื่องกับระบบนิเวศ เสน่ห์ อัตลักษณ์ 2) ด้านการจัดการ การจัดการทรัพยากรสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน ผลกระทบลดลง 3) ด้านกิจกรรม กิจกรรมและกระบวนการสิ่งแวดล้อมศึกษา การเรียนรู้ ภูมิปัญญา 4) ด้านการมีส่วนร่วม การมีส่วนร่วมของชุมชนและองค์กรที่เกี่ยวข้อง ความร่วมมือ งานวิจัยนี้ชี้ให้เห็นว่าปัญหาการจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในอ่าวไร่เลย์สะท้อนถึงปัญหาเชิงระบบของอุทยานแห่งชาติทั่วประเทศ ดังนั้น งานวิจัยในอนาคตควรมีการประเมินประสิทธิภาพของนโยบายที่มีอยู่ และศึกษาผลกระทบทางเศรษฐกิจและสังคมจากการท่องเที่ยว ข้อเสนอในระดับนโยบายควรกำหนดมาตรการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและควบคุมจำนวนนักท่องเที่ยวอย่างเข้มงวด พัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จัดสรรทรัพยากรเพื่อสนับสนุนโครงการอนุรักษ์ที่ขับเคลื่อนโดยชุมชน และจัดทำแนวทางปฏิบัติที่สามารถใช้ได้จริงเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ส่วนในระดับชุมชนควรส่งเสริมความร่วมมือจากทุกภาคส่วน กำหนดระเบียบและข้อตกลงร่วมกัน เสริมสร้างศักยภาพผู้ประกอบการและชุมชน ส่งเสริมการใช้พลังงานหมุนเวียน พัฒนาสู่มาตรฐานการบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม