การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้

Abstract

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีขั้นตอนการวิจัย 4 ระยะ ประกอบด้วย ระยะที่ 1 การวิเคราะห์เนื้อหาความเป็นพลเมือง ศึกษาสภาพการบริหารสถานศึกษาแนวทางการดำเนินงานเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนและลักษณะความเป็นพลเมืองที่โรงเรียนต้องการให้เกิดขึ้นกับนักเรียน ประกอบด้วย 2 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาแนวคิด ทฤษฎี เอกสาร ตำราและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ทำให้ได้กรอบแนวคิดเกี่ยวกับการวิจัย ขั้นตอนที่ 2 ศึกษาสภาพ การบริหารสถานศึกษา แนวทางการดำเนินงานเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนและลักษณะความเป็นพลเมืองที่โรงเรียนต้องการให้เกิดขึ้นกับนักเรียนของสถานศึกษาในพื้นที่จังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส เขตพื้นที่ ละ 1 โรง รวมทั้งสิ้นจำนวน 9 โรง แต่ละโรงเรียนมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญประกอบด้วย ผู้บริหารสถานศึกษา ครู และผู้ปกครอง รวมทั้งสิ้น 27 คน ที่ได้มาจากการเลือกแบบเจาะจงตามคุณสมบัติที่กำหนด เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ถึงโครงสร้าง ด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก และทำการวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหาเพื่อให้ได้ประเด็นสำคัญสำหรับการร่างรูปแบบ ระยะที่ 2 การร่างรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนในสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ดำเนินการโดยนำร่างที่สังเคราะห์ขึ้นนำเข้าสู่การสนทนากลุ่ม (Focus group) ร่วมกัน พิจารณาความเหมาะสมและความเป็นไปได้ของร่างรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ระยะที่ 3 การพัฒนารูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนในสถานศึกษา โดยการนำร่างรูปแบบไปทดลองใช้และพัฒนาร่วมกับสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ จำนวน 9 โรง เป็นเวลา 1 ภาคเรียน โดยมีการติดตามและพัฒนารูปแบบจำนวน 2 ครั้ง และระยะที่ 4 การสรุปและยืนยันรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ดำเนินการโดยนำร่างรูปแบบที่ผ่านการทดลองใช้และพัฒนาร่วมกับสถานศึกษาเข้าสู่การสนทนากลุ่ม (Focus group) เพื่อยืนยันรูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบการบริหารสถานศึกษาเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมืองของนักเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ มีลักษณะเป็นรูปแบบการบริหารเชิงระบบซึ่งมีองค์ประกอบ 3 ด้าน ดังต่อไปนี้ 1. ด้านปัจจัยนำเข้า (Input) โดยสถานศึกษามีการศึกษานโยบายและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง จุดหมายของการจัดการศึกษา แนวทางการสร้างความเป็นพลเมือง แนวทางการส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรม และมีการศึกษานักเรียนเป็นรายบุคคล 2. ด้านกระบวนการ (Process) ประกอบด้วย 1) การบริหารจัดการเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมือง 2) การจัดการเรียนการสอนเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมือง และ 3) การจัดกิจกรรมเสริมเพื่อสร้างเสริมความเป็นพลเมือง 3. ด้านผลผลิต (Output) ประกอบด้วยลักษณะความเป็นพลเมืองของนักเรียน ได้แก่ 1) มีวินัย เคารพกฎ กติกาของสังคม 2) รับผิดชอบต่อตนเองและส่วนรวม 3) เคารพสิทธิเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ และ 4) ปฏิบัติตามหลักศาสนาที่ตนนับถือ